Facylitacja

Opiekun samorządu uczniowskiego ułatwia uczniom wspólne działania, interweniuje w momentach trudnych i pomaga rozwiązywać pojawiające się trudności. W realizacji tych zadań pomoże z pewnością umiejętność facylitacji.

Facylitacja (od fr. faciliter – ułatwiać) oznacza wspieranie i ułatwianie procesu komunikacji w grupie. Facylitator pomaga członkom grupy zdefiniować problemy, które muszą rozwiązać. Tworzy atmosferę, w której każdy bez obaw dzieli się swoim zdaniem, nie urażając przy tym innych i nie narzucając go pozostałym. Rolą facylitatora jest pośredniczenie i ułatwianie przepływu informacji oraz nadawanie struktury dyskusji. Dąży on do skupienia energii grupy wokół wspólnego celu, dba o to, by był on przez wszystkich członków grupy
rozumiany tak samo, zapobiega dygresjom i odchodzeniu od tematu. Osoba facylitująca nie powinna podczas spotkania wyrażać własnego zdania, dzielić się pomysłami, udzielać wskazówek. 

Aby uczestnicy chcieli angażować się w dyskusję, muszą czuć się bezpiecznie, wiedzieć, że ich zdanie nie zostanie zaatakowane. W tym celu grupa powinna najpierw dobrze się poznać. Facylitator musi również dbać o wzajemny szacunek między wszystkimi członkami grupy. Dobrej atmosferze sprzyja również stosowanie języka pozytywów (np.: co robić? co jest pożądane? co jest pozytywne? czego chcemy? zamiast: czego nie robić? co nie jest pożądane? czego nie chcemy?).

Techniki facylitacyjne

Facylitatorzy stosują w swojej pracy szereg technik, które ułatwiają dyskusję. Poniżej przedstawiamy wybrane z nich.

Parafraza

Parafraza polega na opowiedzeniu własnymi słowami tego, co zrozumieliśmy z czyjegoś komunikatu. Dzięki niej upewnisz się, czy na pewno zrozumiałeś to, co nadawca chciał przekazać. Dajesz mu też poczucie, że jest słuchany. Poza klasyczną parafrazą możesz zastosować również tzw. parafrazę plus. Polega ona na tym, że powtarzasz usłyszany komunikat, dodając do niego pewne wnioski i konkluzje. Przydaje się to zwłaszcza w sytuacji, kiedy chcesz podsumować przedłużającą się dyskusję, wyciągnąć wniosek z czyjejś rozwlekłej wypowiedzi. Pamiętaj jednak, aby upewnić się czy twoje wnioskowanie jest słuszne!

Zadawanie pytań otwierających

Pytania otwierające stymulują uczestników do udzielania dłuższych, pełniejszych wypowiedzi. Zaczynają się od słów: jak, co, kiedy, ile, gdzie, dlaczego. Zadanie dużej ilości pytań umożliwi uzyskanie pełnego obrazu sytuacji, przeanalizowanie wszystkich aspektów danego zagadnienia, uzyskanie różnych potrzebnych informacji. (Przykładowo: co się stało? co sądzisz o tym rozwiązaniu? jak sądzisz w czym tkwi problem?) Możesz prosić o skonkretyzowanie wypowiedzi, uzasadnienie swojego stanowiska, poddawać pod dyskusję różne hipotezy. Pytania mogą stymulować powstanie nowych pomysłów np.: czy są inne sposoby? a gdybyś miał podać trzy rozwiązania tego problemu…? Mogą też dotyczyć dalszych kroków w pracy nad projektem. Możesz też poprosić o uszczegółowienie np.: co miałaś na myśli mówiąc…? jak rozumiesz…?

Porządkowanie dyskusji

Gdy dyskusja dotyczy dość ogólnie zdefiniowanego problemu albo dotyka zagadnienia kontrowersyjnego może pojawić się w niej wiele wątków. Aby utrzymać porządek dyskusji i wydobyć możliwie dużo wniosków, warto uporządkować treść rozmów. Podsumuj dotychczasowe wypowiedzi w ramach pewnych wątków, następnie zapytaj czy dobrze to zrozumiałeś. Dodaj ewentualne uwagi uczestników. Ustal kolejność, w jakiej będą omawiane poszczególne zagadnienia. Jeśli któryś z wątków zupełnie nie pasuje do tematu dyskusji „odstaw go na parking”. Możesz np. zapisać daną kwestię i przykleić na dużej kartce w widocznym miejscu. Poinformuj uczestników, że rzeczy które znalazły się na „parkingu”
zostaną omówione po zakończeniu dyskusji. Jeśli w dyskusji panuje duży chaos, warto przypomnieć uczestnikom o jej celu.

Podsumowywanie

Podsumowanie polega na przedstawieniu wszystkich dotychczasowych opinii, pomysłów, kwestii, jakie pojawiły się w dyskusji. Podsumowanie można stosować na końcu dyskusji, ale również wtedy, gdy w grupie pojawi się chaos, wiele wątków na raz. Podsumowanie ukazuje postęp, jaki zrobiła grupa w szukaniu rozwiązania, sprawdza czy w grupie istnieje zgoda co
do rozumienia pewnych kwestii, porządkuje dyskusje przez zamykanie poszczególnych wątków.

Bumerang

Facylitując komunikację i proces podejmowania decyzji w grupie można się również natknąć na sytuację konfliktową. Konflikt może wynikać z różnicy zdań wokół kontrowersyjnego tematu, może też mieć swoje podłoże w bardziej skomplikowanej historii. Ważne, aby dyskusja nie przerodziła się w sprzeczkę czy wzajemne docinanie sobie i rozgrywanie interpersonalnych napięć. W takiej sytuacji bardzo ważna jest rola facylitatora, który powinien dbać o dobre samopoczucie wszystkich członków grupy.

Facylitator musi zachować neutralność i bezstronność oraz wytrwałość i nie powinien przyjmować postawy obronnej. Ostre wypowiedzi, nawet jeśli są kierowane do ciebie, zazwyczaj wynikają z frustracji związanej z sytuacją. Technika „bumerangu” umożliwia przekształcenie ostrej krytyki, personalnych uwag w dyskusję nad szukaniem rozwiązań.

Sparafrazuj krytyczną wypowiedź uczestnika w taki sposób, by dotyczyła problemu. Jednocześnie okaż zrozumienie dla odczuć autora tej wypowiedzi.. Zapytaj, jakie widzi możliwości rozwiązania problemu, zmiany tej sytuacji. Jeśli wypowiedź uderza jednak bezpośrednio w drugą osobę, przerwij ją stanowczo choć bez emocji i przypomnij o zasadach, na jakie się wcześniej umówiliście. Poproś, by dana osoba skoncentrowała się na problemie, na sytuacji, która się jej nie podoba.

Oto przykład:

Uczestnik: Te wszystkie pomysły są zupełnie bez sensu. Siedzenie tutaj to strata czasu.
Facylitator: Rozumiem, że dotychczas przedstawione pomysły cię nie satysfakcjonują. Dlaczego? Jaki pomysł proponujesz? Jakie cechy powinno mieć, według ciebie, optymalne rozwiązanie?

Często atak wynika z chęci zwrócenia na siebie uwagi. Dzięki włączeniu zbuntowanego uczestnika w proces tworzenia rozwiązań, możesz „przeciągnąć” go na swoją stronę.